marija nenezic

Ovaj tekst predstavlja komentar mentorke dr. Olge Vojičić Komatine na master rad Marije Nenezić, pod naslovom “Arhetipski modeli inicijacije junaka u romanu Hari Poter”. U komentaru, mentorka detaljno analizira i ocjenjuje rad, ističući njegovu važnost za proučavanje fantastike u savremenoj književnosti. Komentar pruža uvid u metodološke pristupe korišćene u radu, kao i značaj istraženih tema, osvetljavajući doprinos ovog istraživanja akademskoj zajednici.

Vanredno interesantna tematika koja se prvi put izučava na studijskim programima Filološkog fakulteta u Nikšiću, ukomponovana je kao istraživačka literatura koja argumentovano, i uz korištenje savremenih bibliografskih jedinica, objašnjava
pojam fantastike u književnosti za djecu i omladinu, ali i u književnosti za odrasle, budući da novija istraživanja pokazuju da je linija između te dvije vrste literature sve manje vidljiva.

Odabirom osobitog junaka, kao konstrukta koji je napravljen od riječi i simbola, ovim istraživanjem fokusiraćemo se na tumačenje onih elemenata koji doprinose
adekvatnijem razumijevanju kodova i koncepata arhetipa u književnosti za djecu, zaključila je autorka prilikom najave master rada. Potom, u toku same izrade sve navedeno je valorizovala kreirajući master rad koji će poslužiti zainteresovanom auditorijumu kao odličan model preko kojeg se publika može upoznati sa fundamentalnim značajkama fantastičke i vanjskot literature, kao i sa poetičkim elementima sedmodjelnog literarnog serijala o svjetski poznatom protagonisti čija narativna stvarnost je doživjela i filmsku adaptaciju.

U sažetku rada koncipira se model prema kojem će se analizirati inicijacija, to jeste
put ka vanredno osposobljenom junaku-čarobnjaku-mađioničaru Hariju Poteru koji na tom putu katkada prati arhetipske modele inicijacije, a katkada ih mijenja i dekonstruiše po sopstvenom nahođenju, no, u svakom slučaju, sve što čini, na koncu i radi iz, upravo, arhetipskih ubjeđenja u pobjedu apsolutnog dobra kao apsoluta jedine moguće vladavine u čovječanstvu. Kreiranje romana po koncepciji wainscot fantasy literature, omogućilo je adekvatniju i savremenom čitaocu i proučavaocu, približniju i konkretniju komparaciju sa modernim, sinhronim tokovima i življenja i proučavanja, jer Hari Poter, iako čarobnjak koji mijenja svjetove i transemituje vremeplovne turbulencije, ipak, u određenim hronotopima u kojima živi kao običan dječak, jeste sličan bilo kojem dječaku savremenog doba. Posezanje za
magijom ide u prilog arhetipskih kolektivnih predstava o mogućem i nemogućem, racionalnom i nerazjašnjenom. Na temelju tako postavljenih smjernica, autorka
proučava sve elemente koji učestvuju u inicijaciji Harija Potera. Napomenuvši da literatura sa elementima fantastike nije uvijek alegorijska, već često građena po principu realizovane metafore, kandidatkinja doprinosi i stvaranju uzusa po kojima se ovakva književnost čita i tumači.

U sljedećem toku rada izvodi se objašnjenje pojma fantastike i fantastičnog, potom i
fantastike u ključu književnosti za djecu, a onda se raspravlja o tome koja je uloga mimeme u tradicionalnoj bajci i u savremenom fantastičnom romanu, te da li su bajke i u kojoj mjeri, zapravo, mimetičke tvorevine koje mogu poslužiti kao identifikacioni i katartički narativ. Tako shvaćena, narativna stvarnost Harija Potera može biti sinonimska oznaka za savremenu Pepeljugu, što kandidatkinja posebno analizira u jednom bitnom odjeljku rada. Kao najvažnija instanca kojom se uokvuruje egzistencija protagonista, ističe se prostor koji je u ovim romanima višedimenzionalan, dakle, heterotoposnog je karaktera i svaki od njih ima svoju
posebnu funkciju, poseban angažman i različito djelovanje. Među eksterijernim i enterijernim jedinicama prostora autorka ističe: Vrišteću kolibu, Mlatarajuću vrbu,
Zabranjenu šumu – Mračnu šumu, Hogsmid – čarobnjačko selo, Mračna mjesta itd. U sklopu različitih prostora aktiviraju se i heterohronosi sa svojom odličjima, a svaki od njih je magijskog karaktera. Takođe ističe važnost i predmeta i horkruksa koji obitavaju u različitim hronotopima i koji imaju relikvijska i takođe i magijska svojstva, a ponajviše učestvuju u inicijaciji Harija Potera ka putu vrhunskog dobra i očovječenja. Magijom sačinjeni predmeti kao što su Sito za misli i Šešir za razvrstanje jesu predmetnosti sa snagom moći kojom transformišu duhovne vidike onih koji ih upotrebljavaju. Veoma je interesantna pesrpektiva tumačenja koju nudi kandidatkinja, a po kojoj čitalac katkad nije siguran da li s epredmeti kao
amblemi ljudskosti, mijenjaju pod uticajem junaka ili se protagonisti i antagonisti mijenjaju pod magijom predmeta.

U zaključku stilogeno anatitradicionalno postavljenom Zaključak koji ne može otići u
ništavilo: Od kamena mudrosti do okončanja smrti, kandidatkinja elaborira rezultate do kojih je došla tokom istraživanja i zaključuje da je ovim radom pokušala koncizno izdvojiti i razraditi poetičke amplitude po kojima funkcioniše literatura sa elementima fantastike, posebno ona koja poseže za aktiviranjem arhetipskih obrazaca djelovanja: dobro-zlo, svjetlost-tama, čarobnjak-normalac, nebo-zemlja itd. Magični uticaji predmeta, prostora i vremena, te ritualni običaji, bili su u službi potpomaganja procesa inicijacije Harija Potera ka željenom svijetu.